خوش بيني مفرط اصلاح طلبان

در جستجوی آزادی

 (مصاحبه رامين جهانبگلو با آيزايا برلين)

مصاحبه‌های پنجگانه با آيزايا برلين سفری است در باغ انديشه‌ها به رهبری استادی هوشمند و بی‌تعصب در طلب بی‌پايان فهميدن . روزنامه فيگارو ليترر ، آوريل 1991 . در جست و جوی آزادی مصاحبه‌های خيره كننده رامين جهانبگلوست با آيزايا برلين متفكر نامور انگليسی . برلين در اين كتاب واقعه‌ای شگفت انگيز را روايت مي كند : فرو ريختن پايه های انديشه چپ در غرب ؛ انديشه ای كه قرنها سابقه داشته و كانون آن در پاريس بوده است … . روزنامه لوموند ، آوريل 1991 . با انتشار در جست و جوی آزادی ، كسانی كه با آثار آيزايا برلين آشنا هستند ، از خلال مصاحبه‌های كتاب ، به باغ انديشه برلين وارد می‌شوند … . مجله اتود ، آوريل 1991 . آيزايا برلين كه از 1974 تا 1978 رياست آكادمی بريتانيا را عهده دار بوده است ، اكنون والاترين متفكر در تاريخ انديشه‌ها در غرب شناخته می شود . در كتاب در جست و جوی آزادی ، كه شامل شش مصاحبه رامين جهانبگلو با آيزايا برلين است . با سير انديشه برلين در قلمرو فلسفی و اجتماعی و سياست و اخلاق آشنا می شويم . وي در اين مصاحبه‌ها با زبانی روشن و گاه با شوخ طبعی درباره انديشه گران نام آور همچون ماكياولی ، هگل و لايب نيتس و نيز متفكران كمتر شناخته ای از جمله ويكو، هردر و هرتسن سخن می گويد و ديدگاههای كثرت گرا و اعتدالی خود را شرح مي دهد . افزون بر اين ، در اين كتاب شخصيت برلين را از كودكی در شهرهای مسكو و پتروگراد ، لندن و آكسفورد و واشنگتن دنبال می‌كنيم و آيزايا برلين از ديدارهای تاريخی خود با بزرگانی چون نهرو و چرچيل ياد می‌كند و از خاطره ديدار آخماتووا و پاستروك در مسكوی دوران استالين به هيجان در مي آيد . گفت و گو در اينجا به معني ملاقات ذهن مصاحبه كننده و مصاحبه شونده در سطحی برابر و به زبانی است كه به نحو شفافی ، واضح ، پراطلاع ، هوشمندانه و سرگرم كننده است . استفن اسپندر در اين چاپ جديد ، آخرين مصاحبه برلين تحت عنوان آخرين ديدار افزوده شده كه مصاحبه بيستم را تشكيل می دهد .

ارزش هاي كشكي

در اين چند سالی كه از عمر من می‌گذرد ، همواره مخالفت با آمريكا و سياست‌های آن از جمله ارزش‌های اين نظام به شمار می‌رفته و چنانچه فرد يا گروهی در هر برهه‌ای از مذاكره و رابطه و تفاهم با آمريكا سخن می‌گفت، به مخالفت با ارزش‌های نظام و هزار جور وصله‌ی نا‌جور ديگر محكوم می‌شد . هرچند منطقا" و عقلا" ارزش‌های يك كشور و نظام بايستی بر پايه‌ی منافع ملی آن كشور پی‌ريزی شود.

اما در اين چند روزه اخير اتفاقات جالبی در دستگاه ديپلماسی كشورمان رخ داده است . دولتی كه خود را ارزش گرا می‌داند و من جمله ارزش‌های آن مخالفت با آمريكا است و رئيس جمهور آن در هر محفلی كه سخن می‌راند آرزوی مرگ و نابودی برای آمريكا و رهبرانش می‌كند در يك اقدام تامل بر انگيز تصميم به مذاكره رو در رو با آمريكا گرفته است .

جالب نيست !

در اين چند ساله اخير محافظه كاران همواره بر اصلاح طلبان می‌تاختند كه چرا حتی در حد حرف و نظر از مذاكره با آمريكا سخن می‌گويند . و در اين رابطه انواع و اقسام تهمت‌ها و افترا‌ها را به اصلاح طلبان نسبت می‌دادند . يك بار سراغ از چمدان‌های پر از دلار usa نشان را می‌گرفتند و بار ديگر از جاسوسی براي cia می‌پرسيدند . حالا بايد ديد به اين‌ها چه بايد گفت . 

نكته اين جا است كه بعد از 27 سال تبليغ عليه آمريكا آقايان با چه رويی می‌خواهند بر سر ميز مذاكره بنشينند . با انجام مذاكره آن هم با اين شرايط ما عملا خود را در يك موضع ضعف در مقابل طرفمان قرار داده ايم . به ياد می‌آوريد روزی‌را كه رئيس جمهور آمريكا در سالن‌ها و راهروهای سازمان ملل به دنبال فرصتی براي دست دادن و صحبت كردن با رييس جمهور ما می‌‌گشت ، آن موضع كجا و حال كه ما به دنبال يك سفير آمريكايی در يك كشور تحت اشغال و كنترل آمريكا بدويم، تا با آنها مذاكره كنيم كجا .

زمان ، مكان ، موضو ع ، طرف و سطح مذاكره عواملی هستند كه تاثير به سزايی در نتايج احتمالی اين مذاكرات دارند . از مسئولان سياست خارجی كشور كه مدام دم از ديپلماسی عزتمند می‌زنند انتظار می‌رفت حداقل اين مذاكرات را ميان مقامات عالی‌‌رتبه دو كشور ترتيب می‌دادند و در مكانی با شان و منزلت حقوقی و سياسی دو كشور نظير ژنو يا سازمان ملل و در زمانی مناسب‌تر كه نشانگر دست و پا گم كردگی ما نباشد.

اما چنانچه اين مذاكره به نتايج مثبتی نرسد، راه‌ را براي تكرار، تعميق و گسترش چنين فعاليت‌هايی در آينده مسدود و يا حداقل بسيار دشوار و ناهموار خواهد كرد . آن هم با اين دولت كه بعيد نيست كار را بدتر از اين نكند .

من كه هرچه فكر كردم و با خودم كلنجار رفتم به اين نتيجه رسيدم كه يا تمام اين ارزشها كه دائم از آن دم می‌زنند كشك است و يا .........

فقط در اين بين دلم به حال جوان‌های هم سن و سال خودم می‌سوزد كه با اين باور‌ها بزرگ شده‌اند و رشد كرده‌اند و الان خود را در ميان يك بازی يافته‌اند كه راهی نه به جلو و نه به عقب برای آنان باقی نيست. 

12 فروردين

روز

جمهوري اسلامي ايران

كمتر از 2 ماه از مبارزات مردم ايران و به ثمر رسيدن انقلاب مردمی در 22 بهمن 57 گذشته بود كه مردم ايران با دادن رای »آری« خود رسما" به دنيا اعلام كردند كه خودشان برای خود تعين تكليف می‌‌كنند و خودشان برای حال و آينده شان تصميم می‌گيرند .

شعار » استقلال ، آزادي ، جمهوری اسلامی «، كه در آن روز ها کليدی‌ترين شعار بود و بر هر در و ديواری نوشته و در هر تجمعی شنيده می‌‌شد به تنهايی برای تثبيت حكومت كافی نبود . از همين رو مقدمات برپايی رفراندوم در 10 و 11 فروردين ماه 1358 فراهم شد تا به گونه‌ای رسمی اين شعار مردمی تثبيت گردد . و در 12 فروردين ماه 1358 پس از 2 روز برپايی رفراندوم مردمی براي تعيين سرنوشت كشور بالاخره اعلام شد حكومت» جمهورِی اسلامی ايران« كه خواست 2/98 % مردم ايران بوده است به عنوان حكومت رسمی ايران قلمداد می‌‌شود .

محصول آن تصميم به ياد ماندنی مردم  شكل گيري »جمهوري اسلامي ايران« بود .

جمهوريت نظام حكايت از آن داشت كه همه‌ی مردم اعم از زن و مرد ، مسلمان و غير مسلمان ، شيعه و سنی ، موافق و مخالف ، همه و همه در حكومت سهيم اند و نظر و خواست آنان براي حكومت گران لازم الاتباع است . و با اين ديد بود كه همه‌ی جريانات سياسی كه در به ثمر رسيدن انقلاب سهيم بودند از  »جمهوری اسلامی« حمايت كردند و مردم را تشويق به دادن رای آری نمودند .

اما هنوز چيزی از آن تاريخ نگذشته بود كه يك به يك دوستان و موافقان به مخالفان و مخالفان به دشمنان بدل گشتند و تك تك از گردونه‌‌‌‌ی حكومتگران به كنار گذاشته شدند . يارانی كه دوشادوش يكدگر و در يك سنگر به مبارزه عليه رژيم مستبد شاه می‌پرداختند و با همديگر تجمع و سخنرانی و اعتصاب و متينگ بر پا می‌‌كردند و هزار جور ديگر مبارزه می‌كردند ، در سلول‌های زندان باهم شب را به صبح می‌رساندند و تسكين دهنده‌ی درد‌های شكنجه شده‌ی يكديگر بودند اكنون به مخالف و دشمن تبديل گشته بودند و در » جمهوری اسلامی « ديگر جايی برای آنان نبود .  

حلقه‌ی ياران و خودی‌ها روز به روز تنگ تر و تنگ تر می‌شد . تا وجه جمهوريت در كنار اسلاميت خود را بيشتر نشان بدهد و منظور را بهتر برساند .  

بعد از دوم خرداد 76 و روی كار آمدن دولت اصلاح طلب سيد محمدخاتمی اوضاع تا حدودی بهبود يافت . كم كم دشمنان به مخالفان و مخالفان به موافقان بدل گشتند تا روزنه‌ای دوباره در بازگشت به اصول اوليه‌ی نظام» جمهوری اسلامی « پديدار گردد . اما با به پايان رسيدن عمر اين دولت نيز دوباره استراتژی محدود كردن حلقه‌ی خودی‌ها در دستور كار قرار گرفت اما اين بار با سرعت و شدتی دهها برابر قبل تا جايی كه از اصلاح طلبان و احزابی همچون مشاركت و سازمان مجاهدين گرفته تا بيت امام خمينی و حتی ميانه رو‌های نظام همه را در بر گرفت تا جايی كه حتی امثال هاشمی رفسنجانی كه خود در برهه‌ای از استراتژيست‌های اين طرح بود هم مشمول اين قاعده شده و از گردونه به كنار انداخته می‌‌شود .     

ولی سرنوشت جمهوريت به اينجا ختم نمی‌گردد . اخيرا" عده‌ای‌ از همين تعزيه گردانان كار را به آخر  رسانده‌اند و مدعی شده‌اند كه اصلا" جمهوريت در يك نظام اسلامی معنا ندارد و هيچيك از بنيان گذاران اوليه نظام داعيه جمهوريت و دموكراسی نداشت .

 بسيار روشن است كه مقصود نهايي آنان از بنياد كندن همين دموكراسي نيم بند موجود است .

به اميد روزی كه مردم به خود آمده و مقصد نهايی خود را اين بار با تدبير و تاملی بيشتر انتخاب كنند .

باز هم زلزله

يكی دو سال پيش و در اواسط زمستان خبر درد ناك زلزله بم همه را بر آشفت . نزديك به 50000 كشته نتيجه‌ی آن زلزله‌ی ويرانگر بود . امروز دوباره خبر از واقعه‌ی اسفناكی بر روي تلكس خبرگزاری ها قرار گرفت . » زلزله لرستان را ويران كرد« .

 امااين بار آمار تلفات و زخمی‌ها به مراتب كمتر از دو سال پيش بود . 50 نفر كشته و 800 نفر زخمی . خدايشان بيامرزد .

 نكته جالبي كه در اين بين ذهنم را مشغول خود كرد نحوه‌ی توجيه برخي از روحانيون ، ائمه‌ی‌ جمعه و حتی برخی مقامات رسمی درباره‌ی اين واقعه‌ی طبيعی بود . از برخي تريبون های رسمی و غير رسمی گفتند زلزله‌ی بم به خاطر گناهانی بوده كه مردم اين شهر مرتكب می‌شدند و هجوم تبليغاتی بسيار وسيعی راجع به اين موضوع به پا شد و اينگونه به مردم القا شد كه عامل اصلی آن زلزله گناهان مردم آن ديار بوده است . اما اينبار قضيه فرق می‌كند طی چند روز گذشته يكی از خبر‌هايی كه انعكاس گسترده‌ای داشت خبر » ثبت نام استشهاديون در لرستان برای مقابله با آمریکا « بود .

زلزله - مرگ - گناه - عمليات استشهادی - ثواب - شهادت - آمریکا . خودتان اينها را كنار هم بگذاريد و هر نتيجه‌ای كه خواستيد بگيريد .

خدا به خير كند

اين ديد و باز ديد هاي عيد هم براي خود حكايتي دارد. در بسياري از اين ديد و باز ديد ها ميهمان و ميزبان بيشتر جوياي احوال يكديگر شده و از حرفهاي روزمره مي گويند . برخي هم سراغ شيرني پايان تحصيل را مي گيرند و عده اي ديگر با به ياد آوردن دوران سربازي اشك آدم را در مي آورند . اينها صحبتهاي معمول است كه در ايام عيد رد و بدل ميشود .

اماغير از اينها در برخي ميهماني ها لابي هايي تشكيل ميشود و گاها" صحبتهاي جالبي در مي گيرد . اين لابي ها عموما" سياسي و اقتصادي هستند . هر سال بعد از اتمام و نتيجه گيري از اين لابي ها همه با اميد به آينده محفل را ترك مي‌كردند . اما امسال بعد از اتمام هريك از اين گعده ها طرفين عموما" با بيم از آينده و ذكر اين جمله كه : «  خدا به خير كند »  به صحبت خاتمه مي دهند . نميدانم شايد هم واقعا" فقط خدا بايد به خير بگذراند .

ديشب يكي از دوستان خانوادگي ما كه از اتفاق در دولت جديد معاون مركز بررسي هاي استراتژيك نهاد رياست جمهوري شده است به ديدن ما آمده بود اين ميهماني كه به طور معمول بين 20 الي 30 دقيقه مي بايست طول مي كشيد نزديك به 5 ساعت ادامه يافت . در اين 5 ساعت مدام راجع به اوضاع مملكت از دانشگاه ها و دانشجويان گرفته تا قوميتها و اقليتها و انرژي هسته اي و امنيت ملي و انتخابات رياست جمهوري و ... و خلاصه نداشتن استراتژي نظام در سياست خارجه صحبت كرديم . با توجه به اطلاعات جديدي كه اين ميهمان عزيز داشت قطعا" تحليل ها نسبت به شرايط تغير كرد . راستش من هم تا حدودي تحليلم راجع به اوضاع مملكت عوض شد .

راستي كه خدا به خير كند

دوست ديگري كه روز قبل ميزبانش بوديم از معاونان اسبق وزارت بهداشت بود . و حالا فقط به طبابت مشغول است . از شيرين كاري هاي آقاي وزير جديد مي گفت . نمي دانيد كه چقدر خنديديم ولي همه مي دانستيم هر لحظه ي اين خنده ها بد تر از هزار سال اشك ريختن است .

و اما نوروز ..........

سخن تازه از نوروز گفتن دشوار است ، نوروز یک جشن ملی است ، جشن ملی را همه می شناسند که چیست ؟ نوروز هر سال برپا می شود و هر ساله ازآن سخن می رود ... نوروز که قرن های دراز است بر همه جشن های جهان فخر می فروشد ، از آن رو "هست " که یک قرار داد مصنوعی اجتماعی و یا یک جشن سیاسی نیست ، جشن جهان است و روز شادمانی زمین ، آسمان و آفتاب و جوش شکفتن ها و شورزادن ها و سرشار از هیجان هر " آغاز " جشن های دیگران غالبا انسان ها را از کارگاه ها ، مزرعه ها ، دشت و صحرا ، کوچه وبازار، باغ ها و کشتزارها ، در میان اتاق ها ، و زیر سقف ها و پشت درهای بسته جمع می کند : کافه ها ،کاباره ها ، زیرزمینی ها ، سالن ها ، خانه ها .... در فضای گرم از نفت ، روشن از چراغ ، لرزان از دود ، زیبا از رنگ ، آراسته از گل های کاغذی ، مقوایی و مومی ، بوی کندر و عطر و......... اما نوروز دست مردم را می گیرد و از زیر سقف ها ، درهای بسته ، فضاهای خفه ، لای دیوارهای بلند و نزدیک شهرها و خانه ها ، به دامان آزاد و بیکرانه طبیعت میکشاند ، گرم  از بهار روشن از آفتاب ، لرزان از هیجان آفرینش و آفریدن ، زیبا از هنرمندی باد و باران ، آراسته با شکوفه ، جوانه ، سبزه و معطر از " بوی باران ، بوی پونه ، بوی خاک ، شاخه های شسته باران خورده ، پاک ...........

دکتر علی شریعتی  

آغاز يك سال سگي

اين روز ها طبيعت جان دوباره‌ای گرفته و زمزمه هايی از آغاز بهار به گوش می‌رسد. بهار‌ی كه انسان با ديدن جلوه‌های زيبا و نوی آن ناكامی‌ها و نا ملايمات روزگار را به گذشته وا ‌می‌گذارد و سعی می‌كند به فراموش‍ی بسپارد و از كاميابی‌های آن برای خود خاطرات زيبايی به يادگار می‌گذارد و برای آينده‌ای كه در پيش دارد در صدد نگاشتن برنامه‌ای برم‍ی‌آيد . من هم از اين قاعده مستثنی نيستم . تلخی‌های روزگار پيشين را به گذشته وا می‌گذارم و به اميد توفيق روزگار پسين آغاز می‌كنم . فقط اين را می‌دانم كه اولين برنامه‌ای كه برای سال جديد خود دارم ورود رسمی به جرگه وبلاگ نويسان است كه از همين اكنون آغاز شد . سعی می‌كنم كه زود به زود از روزگار بگويم .